5 σουρεαλιστικές ταινίες που αγαπήσαμε

Από Κοραλία Ξεπαπαδέα 10 Μαρτίου 2019

«Ευτυχώς, κάπου ανάμεσα στο τυχαίο και το μυστηριώδες βρίσκεται η φαντασία, το μόνο πράγμα που προστατεύει την ελευθερία μας, παρά το γεγονός ότι οι άνθρωποι προσπαθούν συνέχεια να την περιορίσουν ή να την αφανίσουν ολοσχερώς…»

O σουρεαλισμός είναι από τη φύση του ένα επαναστατικό κίνημα, που αναπτύχθηκε στις αρχές του 20ου αιώνα, κυρίως στο χώρο της λογοτεχνίας, και σταδιακά εξελίχθηκε σε ευρύτερο καλλιτεχνικό κίνημα, ασκώντας τεράστια επίδραση σε μεταγενέστερες γενιές καλλιτεχνών και σκηνοθετών.

Η 7η τέχνη του κινηματογράφου εννοείται δεν άργησε να «φλερτάρει» με το κίνημα και, κάπως έτσι, στις αρχές του 1920, παρατηρούνται τα πρώτα σημάδια σουρεαλιστικού σινεμά στη Γαλλία, με κεντρικό πρωτεργάτη τον Λουίς Μπουνιουέλ, ο οποίος, ως γνήσιος αναρχικός σουρεαλιστής, προκαλεί «σκάνδαλα» με τις ταινίες του.

Οι εκπρόσωποι του κινήματος γενικότερα αντέδρασαν σε αυτό που οι ίδιοι ερμήνευαν ως «βαθιά κρίση» του Δυτικού πολιτισμού, προτείνοντας μια ευρύτερη αναθεώρηση των αξιών, που θα διεύρυνε το ασυνείδητο, θα απελευθέρωνε τη φαντασία, μέσω της απουσίας κάθε λογικού ελέγχου και θα απέρριπτε κατηγορηματικά τον κομφορμισμό.

Όσοι, λοιπόν, συνδέθηκαν με το κινηματογραφικό επάγγελμα και «φλέρταραν» με το σουρεαλισμό, αντιμετώπισαν τις ταινίες, ως βασικό μέσο προσωπικής έκφρασης, πολεμώντας τον ορθολογισμό του σινεμά και αδιαφορώντας πλήρως για το αν αυτό προκαλούσε σύγχυση στο κοινό τους.

Οι παρακάτω ταινίες είναι σουρεαλιστικές και, αν τις δεις, θα διαπιστώσεις το εξής: Σε προκαλούν να βρεις κάποια αφηγηματική λογική, η οποία ενδεχομένως δεν υπάρχει (Γιατί οι περισσότερες είναι αντι-αφηγηματικές), σε βάζουν να σκεφτείς και να αναρωτηθείς, όχι μόνο για την ταινία καθ’ εαυτή, αλλά για την ίδια τη φύση του σινεμά και το είδος των ταινιών που πάνε «πέρα ή πάνω από την πραγματικότητα».

Κατά μια έννοια, ο υπερρεαλιστικός κινηματογράφος είναι ένα «μανιφέστο», που αντιτίθεται στη χολιγουντιανή κουλτούρα του ποπ κορν και της κατανάλωσης ταινιών, ως μαζικά πολιτιστικά προϊόντα.

Στις ταινίες που ακολουθούν, η σκέψη δεν υπαγορεύεται στενά από τη λογική, αντιθέτως, πάει πέρα και κόντρα σε κάθε ηθικό και αισθητικό έλεγχο.

1. Science of Sleep (2006)

Η «Επιστήμη του Ύπνου» είναι μια σουρεαλιστική ταινία επιστημονικής φαντασίας, εν πολλοίς κωμική, που κυκλοφόρησε πρώτη φορά το 2006 και σκηνοθετήθηκε από τον Γάλλο σκηνοθέτη και παραγωγό ταινιών, Michel Gondry, ο οποίος έχει κερδίσει Όσκαρ καλύτερου πρωτότυπου σεναρίου για τη γνωστή του ταινία, Eternal Sunshine of the Spotless Mind («Η Αιώνια Λιακάδα ενός Καθαρού Μυαλού»). 

Η ταινία μας εισάγει στον εξαιρετικά δυσπρόσιτο και μπερδεμένο τρόπο, με τον οποίο λειτουργούν τα όνειρα, που από μόνα τους, δεν είναι παρά μια σουρεαλιστική φαντασμαγορία. Οι δυο κεντρικοί χαρακτήρες, τους οποίους υποδύονται, ο Gael García Bernal και η αγαπημένη πρωταγωνίστρια ταινιών του Lans Von Trier, Charlotte Gainsbourg, θα γνωριστούν τυχαία όταν εκείνη θα μετακομίσει στο δίπλα διαμέρισμα και θα μπλεχτούν σε μια καλλιτεχνική περιπέτεια αναζήτησης της αλήθειας που θα κάνει πολλές «βουτιές» στον γκροτέσκο κόσμο του ασυνειδήτου.